Je hebt ze vast wel gezien op Instagram. Advertenties die je beloven op een of andere site met AI je in een paar minuten (of iets langer) je eigen boek kunt 'schrijven'. Nou ja, jij... Niet echt natuurlijk, want je schrijft geen boek in een paar minuten. Een of ander AI model doet dat voor je. Heb je het dan echt zelf geschreven? Nee, natuurlijk niet. Ik snap echt wel dat sommige mensen altijd al een boek hebben willen schrijven en dat dit voor hen een oplossing kan zijn, maar er gaat niets boven een boek er zelf van voor tot achter uit te stampen. En ja, ik weet dat 90% van de aspirant-schrijvers hun eerste boek nooit af krijgen. Zo moeilijk is het namelijk, een boek schrijven. Vooral een goed boek. Vibe-writing is een goede manier om een boek voor jezelf en misschien wat vrienden en familie te schrijven, maar denk niet dat je ermee bij een uitgever naar binnen komt. Een goede redacteur herkent meteen AI-slob. Ze nemen waarschijnlijk niet eens de moeite om je af te wijzen.
Duurt dat dan lang zo'n boek schrijven? Nou, dat ligt eraan hoe dik het is, hoe je werkt en hoe snel je schrijft. Stephen King sluit zichzelf op, begint gewoon te typen en heeft (vaak) na drie maanden een boek klaar. George R.R. Martin werkt vaak jaren aan een enkel boek en herschrijft elke zin totdat deze voor zijn gevoel goed is. En schrijven is moeilijk. Je kunt het leren, maar met alles waar je goed in wilt worden moet je oefenen, oefenen, oefenen. Het proces is een flink deel van de lol. Dialogen schrijven, plot uitwerken, beschrijvingen verbeteren, spelfouten eruit peuteren en als alles echt helemaal af is en elk hoofdstuk minimaal drie of vier keer door je vingers is gegaan (en als je verstandig bent, door een aantal kritische beta-lezers gelezen is), dan of de route naar een uitgever, of een self-publishing platform of op Wattpad zetten.
Is AI dan echt volkomen zinloos als je een boek wilt schrijven? Nee, absoluut niet. AI kan heel nuttig zijn als je het correct inzet. Ik gebruik het voor het maken van covers die ik zelf nooit zo mooi had gekregen. En ik gebruik het heel veel voor mijn schrijfwerk. Maar, ik laat AI nooit mijn boek schrijven. Geen hoofdstuk. Geen scène. Nog niet eens een zin. Mijn schrijfwerk is mijn schrijfwerk. Mijn stijl is mijn stijl. Dus hoe zet ik het in voor mijn schrijfwerk?
Schrijven is vaak veel research doen. Een roman, science fiction, fantasy, horror, maakt niet uit. Zonder research ga je onzin schrijven en een oplettende lezer of iemand die toevallig enige kennis op dat specifieke gebied heeft prikt door je onzin heen. Onzin in je verhaal kan lezers doen afhaken. Een voorbeeld: je schrijft een scène waarbij een astronaut in een drukpak in de ruimte is en zijn pak raakt lek. Je schrijft prachtig uit hoe hij in paniek raakt, contact probeert te zoeken via de radio, langzaam stikt en sterft. Of hoe zijn hoofd explodeert. Beide zijn onjuist. Vroeger kon je een flinke tijd kwijt zijn met via search engines bronnen opzoeken die je kunnen vertellen hoe iemand in zo'n situatie de pijp aan Maarten geeft. Nu stel je de vraag gewoon aan je favoriete AI en voìla. Je krijgt je antwoord zo in beeld. Opslaan in je aantekeningen en je scène schrijven op basis van wetenschappelijke feiten. En omdat je veel research nu veel sneller kunt doen, heb je meer tijd om te schrijven.
Nog een hele fijne is het uitwerken van je plots en verhaallijnen. Je kunt een AI een plot voorleggen en kijken wat hij zegt. Als er een gat in zit, het niet logisch is of niet hoe iemand in zo'n situatie zou reageren, dan krijg je dat terug. Tenminste, niet altijd. Soms zal de AI je te vriend willen houden en niet altijd de vinger op de pijnlijke plek willen leggen. Om dat te voorkomen, want je wilt een kritische noot horen en geen jaknikker, verwerk een opdracht als "Wees kritisch." of "Geef hier eerlijk antwoord op." Dan krijg je doorgaans een ongezouten mening waar je wat mee kunt. Je kunt als je vastloopt AI ook gebruiken om een paar suggesties te geven hoe je je plot over de betonnen muur krijgt waar je tegenaan loopt. Je hoeft zo'n suggestie niet een-op-een over te nemen, maar soms is het al voldoende om je op ideeën te brengen, zodat je verder kunt. Maar wees in alle gevallen kritisch op het antwoord dat je krijgt en neem niet klakkeloos aan dat de AI gelijk heeft.
Ik zie de redacteuren al stuiteren. Nee, lieve dames en heren, AI kan geen goede redacteur vervangen. In de verste verte niet. Maar AI kan mij wel heel goed helpen de meeste achterlijke, voor de hand liggende en eenvoudig aan te passen problemen uit mijn manuscript te halen zodat het uiteindelijke manuscript dat eventueel door een redacteur (m/v) beoordeeld en gecorrigeerd wordt, in ieder geval die ellende al niet meer heeft. Ik ben van mening dat, mits goed ingezet, een door een AI geredacteerd manuscript minder knulligheden en overduidelijke problemen kan hebben dan eentje waar dit niet is gedaan.
Ik weet echt wel waar mijn zwakke punten zitten. En mijn AI-skill "redacteur" weet het ook. Ik geef die mijn boek (of hoofdstuk) in een formaat dat het goed kan lezen en laat deze kijken naar spelling, grammatica, interpunctie, geen don't-tell-show gebruik, te weinig beschrijvingen, teveel beschrijvingen, tempo van scènes, inconsistenties in personages, objecten, locaties, etc etc en meer van dat soort zaken. Een AI kan een compleet boek lezen in een tempo waar de beste snellezer nog een puntje aan kan zuigen en teksten op deze punten en meer controleren en feedback geven. Ik geef dan ook altijd, maar dan ook altijd aan mijn opdracht (prompt) mee dat ik niet wil dat de AI ook maar iets herschrijft of een suggestie mag geven. Nul comma nul. Geen letter. Vertel me welke problemen er zijn en ik los ze zelf wel op. Mijn schrijfwerk en niet dat van jou.
Dus ik ben absoluut niet tegen AI als hulpmiddel voor het schrijven, maar het is geen vervanging voor een auteur of een redacteur. En natuurlijk zijn er ook hele talentvolle mensen in de grafische industrie die een prachtige cover kunnen maken. Ook die zijn niet te vervangen door AI, maar voor een kleine schrijver als ik is de investering om iemand in te huren voor een kaft echt te hoog. Dat zijn de momenten waar ik toch echt even gebruik maak van AI in plaats van de real thing.
Oh, en welke ik meestal gebruik? Voor research is Perplexity fantastisch. Voor redactiewerk (en heel veel andere zaken) geef ik de voorkeur aan Vibe (Mistral). Buiten dat het een hele goede AI is, is het een Franse (maar hij kan gewoon Nederlands hoor). Dat betekend dat hij onder de Europese privacywetgeving valt en dat je niet bang hoeft te zijn dat wat je met de AI deelt gebruikt wordt om de volgende iteratie te trainen of op basis van je vragen een prachtig profiel wordt gemaakt om advertenties onder je snuffert te schuiven (of gewoon doorverkocht worden aan allerlei marketingbedrijfjes). En in Vibe kun je skills aanmaken, zoals een redactie-skill die je precies vertelt wat hij moet controleren, je zwaktes en je sterktes en hoe je je terugkoppeling wilt hebben.
Zet de hulpmiddelen die je tot je beschikking hebt efficiënt in, maar het geen is een vervanging voor talent, oefening en volharding.